Anasayfa

İstanbul Ermenilerinin öğretim mazisi, 15. yy 'ın sonlarında, genelde kilise çevresinde rahipler tarafından yönetilen "dershane" lere dayanır. Ancak resmi öğretim, Şınorhk Mıgırdiç Amira Miricanyan'ın Kumkapı'da bir ilkokul açmak için 1790 yılında aldığı resmi izinle başlar. Cemaatin bir yüksek okul açma ihtiyacı ise 1838 'de ortaya çıkar, ilerici mimarlar Garabet Amira Balyan ve Hovhannes Amira Serveryan öncü olurlar. Kudüs Birliği 'nin Üsküdar 'daki manastırı onarılıp yatılı bir okula çevrilir. Böylece "Azkayin Cemaran Surp Yerusağemi" [Kutsal Kudüs Cemaat Okulu] açılır. Nevar ki maddi imkânsızlıklar nedeniyle bu okulun ömrü çok kısa olur ve birkaç yıl içinde kapanır. 1860 'larda ise Osmanlı Ermeni Anayasası 'nın (Nizamname-i Millet-i Ermeniyan) kabuluyla ikinci bir yüksek eğitim dalgası başlar. Garabet Şahnazaryan Vartabet ve Nubar Paşa öncülüğünde Hasköy 'de Nubar-Şahnazaryan Okulu açılır.

Bu hareketin merkezindeki isimlerden biri de, okulun bir dönem (1866-1870) idareciliğini üstlenen episkopos Nerses Varjabedyan 'dır. Varjabedyan 'ın gayesi çok daha geniş ve ilericidir. 1861 'de Galata 'da bugünkü Getronagan 'ın yerinde Amenapırgiçyan Okulu bulunmaktadır. Müdürü Istepan Papazyan 'ın amacı taşralı çocuklara eğitim vermek ve onlardan aydınlar, öğretmenler yetiştirmektir. 1874 'de Nerses Varjabedyan İstanbul Patriği seçilir ve aynı yıl Galata 'da büyük bir yangın meydana gelir. Cemaate ait birkaç büyük mülk yanar ve okul binası da zarar görür. Mülklerin sigortalarından 1300 Osmanlı altını alınır. Galata Surp Lusavoriç Kilisesi 'nin yanında okul inşa edilir. İstanbul 'daki diğer halkların aldıkları mesafeyi gören ve Ermenilerin de bir yüksek okul kurmalarının şart olduğunu düşünen Patrik, 16 Aralık 1882'de, Patrikhane 'nin onarımı ve Getronagan Okulu 'nun kurulması konularını görüşmek üzere Ermenilerin önde gelenlerini Patrikhane 'ye davet eder. İlk gün 1450 lira toplanır. Ancak kendisinin giderek kötüleşen sağlığı bağışlarla ilgilenmesini engeller. Patrik; vefatından az önce bu iki projeden ikincisinin önemini sezer, toplanan paranın okula tahsis edilmesini ister. Ölümünden altı ay önce, 20 Mayıs 1884 'de Eğitim Heyeti 'ni Ortaköy 'deki konutunda bir toplantıya çağırır, kurulda yer alanlar son günlerini yaşamakta olan patriği her türlü fedakarlığa rağmen bu okulu açacaklarına temin ederler. Patriğin vefatıyla (26 Ekim 1884) adına Nerses Varjabedyan Vakfı kurulur. Getronagan'ın ilk mütevelli heyeti oluşturulur:

Mali Komisyon
A. Uncuyan, A. Hacyan, A. Gülbenkyan, D. Parağamyan
Eğitim Komisyonu
M. Yesayan, H. Noradunkyan, G. Sıvacıyan, H. Torosyan, M. Çeraz, H. Yusufyan

İstanbul 'un çeşitli semtlerinden ve bir kısım da taşradan olmak üzere Getronagan Okulu 1 Eylül 1886 'da 64 öğrenciyle açılır. Kuruluş amacı bir cemaat okulu olarak; Ermeni öğrencilere sağlayacağı özelliklerle, yabancı okullardan beklenmeyecek ölçüde bir verim elde etmek, Anadolu 'daki okullara öğretmen ve aydın yetiştirmek olarak özetlenebilir. İstanbul 'un her semtinden öğrencilerin gelebilecekleri bir semtte bulunması sebebiyle, Ermenicede "merkezi" anlamına gelen "Getronagan" olarak adlandırılır. Orta ve lise eğitimi veren bir erkek okuludur. İlk müdürlüğünü Ermeni edebiyatının ve hitabetinin önemli isimlerinden Minas Çeraz (1886-1889) yapar.